Прафарыентацыя

Этапы і змест прафарыентацыйнай работы ў школе

Для ўзмацнення прафарыентацыйнай работы, якая з'яўляецца неад'емным кампанентам дапрофільнай падрыхтоўкі і профільнага навучання ў школах вобласці, вядзецца мэтанакіраваная работа па канструяванню цэласнай сістэмы прафарыентацыі з улікам узроставых і індывідуальна-тыпалагічных асаблівасцей школьнікаў, узроўню гатоўнасці матывацыі да ажыццяўлення свядомага прафесійнага выбару. Педагагічныя калектывы ўвесь час шукаюць і знаходзяць такія шляхі развіцця, пры якіх нормай становіцца творчае самавызначэнне школьнікаў, рэалізацыя даследчых праграм, праектаў, у якія ўключаюцца настаўнікі, навучэнцы, бацькі, прадстаўнікі грамадскасці.

З мэтай ажыццяўлення больш эфектыўнага кіравання прафесійным развіццём навучэнцаў выдзяляюцца 4 асноўныя этапы, ставяцца прафарыентацыйныя задачы з улікам іх умоўнага дзялення на тры крытэрыі:

• кагнітыўны (інфармаванне аб свеце прафесій, стане рынку працы, змесце той ці іншай працоўнай дзейнасці, аб прафесійных адукацыйных праграмах і ўстановах);
• матывацыйна-каштоўнасны (фарміраванне ў школьнікаў усёй гамы сэнсаўтваральных і прафесійных каштоўнасцей);
• дзейнасна-практычны (складанне, удакладненне, карэкцыя і рэалізацыя прафесійных планаў).

Пачатковай кропкай прафарыентацыі з'яўляецца дашкольная група. Праз свет ролевай гульні дзіця ўзбагачае ўяўленні аб працы людзей, разнастайнасці чалавечых прафесій, фарміруецца яго павага і пачуццё ўдзячнасці да людзей працы, стымулюецца жаданне дзяцей самім у будучыні атрымаць цікавую і важную прафесію, заняцца стваральнай працай на карысць людзей сваёй Радзімы. Дзіцячая гульня, у якой дзіця "прымярае на сябе" розныя прафесійныя ролі, дапамагае выхавацелю лепш спазнаць дзяцей, даведацца пра іх схільнасці і інтарэсы, нерэалізаваныя жаданні, жыццёвыя пазіцыі, адносіны з навакольнымі.

Асноўныя ступені і этапы кіравання сістэмай прафарыентацыі ў школе

I ступень агульнай сярэдняй адукацыі

I.1. Пачатковая школа (1-4 класы).

З дапамогай прафарыентацыйнай дзейнасці (ролевыя, дыдактычныя гульні, гутаркі, конкурсы, грамадска карысная праца, экскурсіі на прадпрыемствы, дзе працуюць бацькі, сямейныя святы і інш.) фарміруецца ўяўленне аб свеце прафесій, добрасумленнае стаўленне да працы, разуменне яго ролі ў жыцці чалавека і грамадства, даецца ўстаноўка на выбар прафесіі, развіваецца цікавасць.

II ступень агульнай сярэдняй адукацыі

II.1. Асноўная школа (5-7 класы).

Фармуецца ўсведамленне навучэнцамі сваіх інтарэсаў, здольнасцей, грамадскіх каштоўнасцей, звязаных з выбарам прафесіі і свайго месца ў грамадстве. Пры гэтым будучая прафесійная дзейнасць выступае як спосаб стварэння пэўнага ладу жыцця, як шлях рэалізацыі сваіх магчымасцей.

II.2. Асноўная школа (8-9 класы).

Фармуецца ўяўленне аб прафесійных навыках, перспектывах прафесійнага росту і майстэрства, правілах выбару прафесіі, уменне адэкватна ацаніць свае асабістыя магчымасці ў адпаведнасці з патрабаваннямі прафесіі.

Асноўная ўвага надаецца кансультацыйнай дапамозе ў выбары прафесіі, вызначаецца стратэгія дзеянняў па засваенні запаснога варыянту.

III ступень агульнай сярэдняй адукацыі

III.1. Старэйшыя класы (10-11(12) класы).

Прафесійнае самавызначэнне ажыццяўляецца на базе паглыбленага вывучэння тых прадметаў, да якіх у вучняў праяўляецца ўстойлівы інтарэс і здольнасці. Асноўная ўвага звяртаецца на фармаванне прафесійна важных якасцяў у абраным выглядзе дзейнасці, адзнаку і карэкцыю прафесійных планаў; знаёмства са спосабамі дасягнення вынікаў у прафесійнай дзейнасці, самападрыхтоўкі да абранай прафесіі.